آفرينش از ديدگاه اساطير ايراني

جستاره يكم

آفرينش بنا بر باورهاي ايران باستان در محدوده ي دوازده هزار سال اساطيري انجام مي گيرد. اين دوازده هزار سال به چهار دوره ي هزار ساله تقسيم مي شود. در دوران نخستين، عالم، مينوي و دوران هاي بعد مينوي و گيتي است.

”سه هزار سال نخستين“

·         دنياي روشني ها ونيكي ها «قلمرو اورمزد» :  1) امشاسپندان            2)ايزدان

·         دنياي تاريكي ها وبدي ها  «قلمرو اهريمن» :  1)سرديوان‹كمالگان›      2)ديوان

”سه هزار سال  دوم“

• آفرينش مادي و پيش نمونه هاي گيتي

”سه هزار سال سوم “

• نخستسن زوج بشر و فرزندانشان
• پيشداديان
• كيانيان

”سه هزار سال چهارم“

• زردشت
• اوشيدر و اوشيدر ماه
• سوشانس

در سه هزار سال اول كه جهان مينوي است وهنوز نه مكان هست و نه زمان،‌ و جهان فارغ از ماده وحركت است، از دو «هستي» سخن به ميان مي آيد:يكي جهان متعلق به اورمزد كه پر از نور،زندگي، دانايي، زيبايي، خوشبويي، شادي و تندرستس است و مجموعه اي است از هر آنچه ذهن مي تواند راجع به دنياي خوبي بينديشد. دوم جهانبدي متعلق به اهريمن كه تاريك است و زشت و مظهر نابودي و بدبويي و بيماري و غم و مجموعه اي است از هرچه ذهن مي تواند راجع به دنياي بدي بينديشد.

در مورد اصل آنها نوشته هاي زردشتي سكوت مي كنند.  در گاهان(بخش كهتر اوستا) سپند مينو (روح مقدس و جلوه ي اورمزد) و انگره مينو (روح خرابكار، اهريمن) چون دو همزاد به شمار مي روند و سپس اورمزد مستقيماً در برابر اهريمن قرار مي گيرد. بعدها در باورهاي زرواني(احتمالاً از دوره هخامنشي به بعد) اصل اين دو را يكي مي دانند.

زروان در نوشته هاي پهلوي خداي زمان است، اما بنا بر آيين زرواني، زروان خدايي است كه در زماني كه هيچ چيز وجود ندارد نيايشهايي به جاي مي آورد تا پسري با ويژگي هاي آرماني اورمزد داشته باشد كه جهان را بيافريند. در پايان هزار سال زروان در اينكه اين نيايش به ثمر برسد شك مي كند ودر همان هنگام نطفه ي اورمزد و اهريمن در بطن او بسته مي شود. اورمزد ثمره ي نيايش و صبر او و اهريمن ميوه ي شك اوست. زروان در آن هنگام پيمان مي بندد كه پسري را كه نخست زاده مي شود فرمانرواي جهان كند. اهريمن از اين نيت آگاه مي شود و سعي مي كند نخست به دنيا آيد. بدين ترتيب اهريمن، آلوده و بدبو در برابر زروان ظاهر مي گردد و اورمزد، پاكيزه و خوشبو و پر از نور و روشنايي پس از او زاده مي شود. زروان به التزام به پيمانش مجبور مي شود اهريمن را براي دوراني از نه هزار سال باقي مانده فرمانروا كند؛ با اطمينان به اينكه در پيكاري كه در پايان جهان ميان دو همزاد رخ خواهد داد اورمزد پيروز خواهد شد و به تنهايي و تا ابد فرمانروايي خواهد كرد. بدين ترتيب كل آفرينش زرواني در دوازده هزار سال انجام خواهد شد.

نگاشته ي بعدي در باره ي امشاسپندان